![\"strona](\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/str.-3-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>![\"\"](\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/str.-32-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\nWst\u0119p<\/p>\n
Fritz Scherbel, \u017bydzi w Lesznie. Pami\u0119ci mojego b\u0142ogos\u0142awionego ojca, lekarzowi Simonowi Scherbel-Lissa<\/em>, Berlin Charlottenburg, Scherbel & Co. Verlag, 1932.<\/p>\n W 1934 roku Fritz Scherbel wyda\u0142 szesnastostronicow\u0105 publikacj\u0119 Die Juden in Lissa*. Na stronie tytu\u0142owej orygina\u0142u widnieje 1932 rok, jednak ze wzgl\u0119du na to, \u017ce autor wspomina w tek\u015bcie \u015bmier\u0107 swojego ojca, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w 1934 roku, nale\u017cy uzna\u0107 j\u0105 za myln\u0105. Zmiana datowania by\u0142a prawdopodobnie zwi\u0105zana z trudno\u015bciami z jakimi mierzy\u0142y si\u0119 \u017cydowskie przedsi\u0119biorstwa po obj\u0119ciu w\u0142adzy przez Adolfa Hitlera w 1933 roku.<\/p>\n Oryginalna publikacja zosta\u0142a wydana w prowadzonej przez Fritza Scherbela w Berlinie oficynie wydawniczej Scherbel & Co.2 i by\u0142a opatrzona siedmioma grafikami, wykonanymi w wi\u0119kszo\u015bci przez niego samego. Ze wzgl\u0119du na czas, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142 od wydania oryginalnej publikacji i wi\u0105\u017c\u0105cym si\u0119 z tym ryzykiem niezrozumienia pewnych poj\u0119\u0107 dla wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w, a tak\u017ce potrzeb\u0119 sprostowania omy\u0142ek w tek\u015bcie, koniecznym by\u0142o zastosowanie wyja\u015bnie\u0144. Zrobiono to w formie adnotacji w kwadratowych nawiasach i przypis\u00f3w.<\/p>\n Niniejsza ksi\u0105\u017ceczka jest pierwszym wydaniem w j\u0119zyku polskim. Zosta\u0142a wzbogacona o komentarz, fotografie, mapy, podtytu\u0142y i opisy wspomnianych przez autora miejsc w Lesznie, staj\u0105c si\u0119 tym samym swoistym przewodnikiem po dawnej dzielnicy \u017cydowskiej miasta.<\/p>\n *Fritz Scherbel urodzi\u0142 si\u0119 14.07.1890 roku w Lesznie. By\u0142 synem leszczy\u0144skiego medyka Simona i Josephine z d. Halle. Ucz\u0119szcza\u0142 do Kr\u00f3lewskiego Gimnazjum im. J.A. Kome\u0144skiego. W latach 20. i 30. XX w. prowadzi\u0142 w Berlinie oficyn\u0119 wydawnicz\u0105, w kt\u00f3rej ukaza\u0142y si\u0119 m.in. przewodniki po instytucjach i organizacjach \u017cydowskich w Berlinie, rocznik medyczny i przewodnik po \u017cydowskich zak\u0142adach opieki spo\u0142ecznej, sztuka purimowa oraz humoreski. W setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin swojego dziadka Moritza Scherbela wyda\u0142 i zilustrowa\u0142 jego bajki i fraszki.<\/p>\n <\/p>\n ze strony 5:<\/p>\n Portret Bogus\u0142awa Leszczy\u0144skiego, nr. inw. MLH 2282<\/a><\/p>\n ze strony 6:<\/p>\n Panorama Leszna z ksi\u0105\u017cki Samuela Twardowskiego, W\u0142adys\u0142aw IV, kr\u00f3l polski i szwedzki, Leszno 1650, nr. inw. S. 191<\/a><\/p>\n Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski, nr. inw. ML 374<\/a><\/p>\n ze strony 8:<\/p>\n Rathaus zu Lissa, Fritz Scherbel z ksi\u0105\u017cki \u201eDie Juden in Lissa\u201d Fritza Scherbela<\/a><\/p>\n ze strony 10:<\/p>\n Budynek dawnej piekarni, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 11:<\/p>\n Kamienica Heymanna Tinta, 2023 r.<\/a><\/p>\n Budynek dawnej ubojni, 2023r.<\/a><\/p>\n ze strony 12:<\/p>\n Fabryka Abrahama Wolffa Goldschmidta, 1915 r., nr inw. MLH 4245<\/a><\/p>\n Budynek dawnej fabryki odzie\u017cy, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 13:<\/p>\n Fabryka pomp Philippa Hannacha, po 1920 r. domena publiczna<\/a><\/p>\n Budynek dawnej fabryki pomp, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 16:<\/p>\n Syngagoge im Lissa, Fritz Scherbel z ksi\u0105\u017cki \u201eDie Juden in Lissa\u201d Fritza Scherbela<\/a><\/p>\n ze strony 17:<\/p>\n Portret Akiby Egera z ksi\u0105\u017cki \u201eDie Juden in Lissa\u201d Fritza Scherbela<\/a><\/p>\n ze strony 18:<\/p>\n Budynek dawnego domu nauki, 2022 r.<\/a><\/p>\n Akiba Eger, ok. 1840 r., MLS 1562<\/a><\/p>\n Ok\u0142adka Moritza Scherbela, Der kleine Blacht, Scherbel & Co. Verlag Berlin 1932<\/a><\/p>\n Moritz Scherbel, Fritz Scherbel z ksi\u0105\u017cki \u201eDie Juden in Lissa\u201d Fritza Scherbela<\/a><\/p>\n ze strony 20:<\/p>\n Dom Leo Baecka, 2022 r.<\/a><\/p>\n Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca Leo Baecka, 2022 r.<\/a><\/p>\n ze strony 22:<\/p>\n Synagoga w Lesznie przed rozebraniem he\u0142mu, 1955 r., fot. R. Maniewska<\/a><\/p>\n Wn\u0119trze synagogi w Lesznie, 1912 r., nr inw. A 1072<\/a><\/p>\n Projekt synagogi Richarda i Paula Ehrlich\u00f3w, 1904 r., APL, Akta m. Leszna, sygn. 2386, 2387<\/a><\/p>\n Dawna synagoga, obecnie Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 23:<\/p>\n Rabin Samuel Baeck, Fritz Scherbel z ksi\u0105\u017cki \u201eDie Juden in Lissa\u201d Fritza Scherbela<\/a><\/p>\n ze strony 24:<\/p>\n Niezrealizowany projekt nowej mykwy, APL, akta m. Leszna, sygn. 212031, k.1.<\/a><\/p>\n Projekt zagospodarowania placu przed synagog\u0105, 1919 r., APL, akta m. Leszna, sygn. 212031, k. 52.<\/a><\/p>\n Hannachplatz, pl. Powsta\u0144c\u00f3w, pocz. XX w., domena publiczna<\/a><\/p>\n ze strony 25:<\/p>\n Budynek dawnej fundacji Wollheim\u00f3w, 2023 r.<\/a><\/p>\n Kantor Sternberg odbiera przysi\u0119g\u0119 \u017cydowskich \u017co\u0142nierzy 55 pu\u0142ku piechoty, 1938 r., nr inw. MLFa 3623<\/a><\/p>\n ze strony 26:<\/p>\n Szko\u0142a \u017cydowska w Lesznie, 1916 r., nr inw. MLH 4635<\/a><\/p>\n Uczennice Szko\u0142y Powszechnej nr 4 w Lesznie, 1939 r. nr inw. MLJ-IP 4<\/a><\/p>\n Ruth Diamant (z prawej) i Stefania Majchrzak, 1941 r., MLJ-IP 28<\/a><\/p>\n Budynek dawnej Powszechnej Szko\u0142y \u017bydowskiej, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 27:<\/p>\n Stanis\u0142aw Chmara, Kr\u00f3lewskie Gimnazjum w Lesznie, 1906 rok, nr inw. MLH 4596<\/a><\/p>\n ze strony 28:<\/p>\n Budynek Banku Moritza Molla, 2023 r.<\/a><\/p>\n ze strony 29:<\/p>\n Budynek dawnej Fundacji Sachs\u00f3w, 2023 r.<\/a><\/p>\n Portret Simona Scherbela ze strony tytu\u0142owej Die Juden in Lissa, Fritz Scherbel<\/a><\/p>\n G\u0142os Leszczy\u0144ski, 28.11.1934, nr 273<\/a><\/p>\n ze strony 31:<\/p>\n Cmentarz \u017cydowski w Lesznie, widok z koszar, przed 1939 r., nr inw. A 41<\/a><\/p>\n Cmentarz \u017cydowski w Lesznie, przed 1939 r., domena publiczna<\/a><\/p>\nAudiodeskrypcje fotografii:<\/strong><\/h5>\n