{"id":47,"date":"2021-09-11T13:57:40","date_gmt":"2021-09-11T11:57:40","guid":{"rendered":"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=47"},"modified":"2022-05-11T11:18:06","modified_gmt":"2022-05-11T09:18:06","slug":"kupcy-handlarze-przemyslowcy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=47","title":{"rendered":"Kupcy, handlarze, przemys\u0142owcy"},"content":{"rendered":"\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rozw\u00f3j gminy \u017cydowskiej w Lesznie w XVII wieku spowodowa\u0142 wzrost znaczenia \u017cydowskich kupc\u00f3w w po\u015brednictwie i eksporcie towar\u00f3w. W\u0142a\u015bciciele miasta swoje plany rozbudowy grodu zwi\u0105zali mi\u0119dzy innymi z o\u017cywieniem handlu krajowego i zagranicznego. Dzi\u0119ki korzystnym przywilejom dla \u017byd\u00f3w, Leszno szybko sta\u0142o si\u0119 najwi\u0119kszym obok Poznania centrum handlowym w Wielkopolsce. Po trudnym okresie wojen ze Szwecj\u0105, ju\u017c w 1668 roku, leszczy\u0144scy \u017bydzi stanowili na jarmarkach w Lipsku najliczniejsz\u0105 po \u017bydach z Pragi, Hamburga i Halberstadtu grup\u0119 handlarzy. Tak\u017ce w latach nast\u0119pnych odgrywali tam \u2013 wraz z \u017bydami z Poznania i Kalisza \u2013 rol\u0119 g\u0142\u00f3wnych reprezentant\u00f3w polskiego kupiectwa. \u017bydzi z Leszna uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c w jarmarkach we Wroc\u0142awiu, Frankfurcie nad Odr\u0105, Toruniu, Gda\u0144sku, Brodach i w Jaros\u0142awiu, zyskuj\u0105c coraz wi\u0119ksze wp\u0142ywy na \u015brodkowo-europejskich rynkach.<\/p>\r\n<figure id=\"attachment_200\" aria-describedby=\"caption-attachment-200\" style=\"width: 900px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w..jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-200 size-full\" src=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w..jpg\" alt=\"Widok Wroc\u0142awia od strony po\u0142udniowej. Miasto otoczone jest systemem umocnie\u0144 w postaci wa\u0142\u00f3w, mur\u00f3w, bastion\u00f3w i bram. Naturaln\u0105 barier\u0119 stanowi tak\u017ce koryto rzeki Odry, nad kt\u00f3r\u0105 przerzucono kilka most\u00f3w. W obr\u0119bie mur\u00f3w znajduje si\u0119 g\u0119sta zabudowa, ponad kt\u00f3r\u0105 g\u00f3ruj\u0105 wie\u017ce ko\u015bcio\u0142\u00f3w, ratusza i zamku. W g\u0142\u0119bi, z prawej strony widoczna jest katedra na Ostrowie Tumskim. Nad panoram\u0105 umieszczono szarf\u0119 z nazw\u0105 miejscowo\u015bci w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim i niemieckim: WRATISLAUIA Bresslaw. Na szarf\u0119 na\u0142o\u017cono owaln\u0105  tarcz\u0119 z herbem Wroc\u0142awia. \" width=\"900\" height=\"433\" srcset=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w..jpg 900w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w.-300x144.jpg 300w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w.-768x369.jpg 768w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w.-400x192.jpg 400w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/001-Panorama-Wroclawia-pol.-XVII-w.-800x385.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-200\" class=\"wp-caption-text\">Matth\u00e4us Merian, Panorama Wroc\u0142awia, 1650 r.; https:\/\/eloblog.pl\/polskie-miasta-na-starych-panoramach (domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kupcy z Leszna handlowali we\u0142n\u0105, suknem, jedwabiem, zbo\u017cem, sk\u00f3rami, futrami, saletr\u0105, sol\u0105, przyprawami korzennymi i wyrobami metalowymi. Pod koniec XVII wieku handel zagraniczny sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych dziedzin ich gospodarczej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\r\n<figure id=\"attachment_201\" aria-describedby=\"caption-attachment-201\" style=\"width: 900px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-201 size-full\" src=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684.jpg\" alt=\"Panorama Torunia od strony po\u0142udniowej z widoczn\u0105 Wis\u0142\u0105 i mostem \u0142\u0105cz\u0105cym dwa brzegi. Po rzece p\u0142ynie kilka \u0142odzi \u017caglowych, kolejne przycumowane s\u0105 do nabrze\u017ca. Miasto otoczone jest wysokimi murami obronnymi z bramami i bastionami. Najwa\u017cniejsze budowle: ratusze, ko\u015bcio\u0142y, klasztory i bramy oznaczono literami. Legenda z opisami znajduje si\u0119 w lewym dolnym naro\u017cniku ryciny. Nad wizerunkiem umieszczono szarf\u0119 z nazw\u0105 miejscowo\u015bci w j\u0119zyku niemieckim: Toru\u0144 (THORN). W prawym g\u00f3rnym naro\u017cniku owaln\u0105 tarcz\u0119 z herbem miasta. \" width=\"900\" height=\"507\" srcset=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684.jpg 900w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684-300x169.jpg 300w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684-768x433.jpg 768w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684-400x225.jpg 400w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/002-Panorama-Torunia-1684-800x451.jpg 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 900px) 100vw, 900px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-201\" class=\"wp-caption-text\">Christian Daniel Pietesch, Panorama Torunia, 1684 r.; https:\/\/polona.pl\/item\/thorn,ODM2MDUxNzU\/ (domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwsza po\u0142owa XVIII wieku by\u0142 dla leszczy\u0144skich \u017byd\u00f3w okresem wzmo\u017conej aktywno\u015bci. Poza tradycyjnymi jarmarkami odwiedzali tak\u017ce Litw\u0119, Prusy, Mo\u0142dawi\u0119, Rosj\u0119, Turcj\u0119 i Persj\u0119. Mieli udzia\u0142 w handlu per\u0142ami, bi\u017cuteri\u0105 i drogimi kamieniami. Z Mo\u0142dawii sprowadzali byd\u0142o, sprzedawane nast\u0119pnie na \u015al\u0105sk i do Niemiec. W Toruniu zbywali zbo\u017ce i sukna produkowane w Lesznie, a w Petersburgu sukna pochodz\u0105ce z Saksonii.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><div id='gallery-1' class='gallery galleryid-47 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Weber.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/Weber-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Drzeworyt przedstawiaj\u0105cy sukiennika przy pracy. M\u0119\u017cczyzna siedzi przy kro\u015bnie. W prawej d\u0142oni trzyma cz\u00f3\u0142enko, lew\u0105 przytrzymuje nicielnic\u0119. Obok krosna stoi kobieta z motkiem z prawej d\u0142oni. Na lewej r\u0119ce ma zawieszony kosz z we\u0142n\u0105. W lewym dolnym naro\u017cniku, na pod\u0142odze, stoi du\u017cy kosz wype\u0142niony motkami we\u0142ny. Nad wizerunkiem znajduje si\u0119 niemiecki napis: tkacz (Weber).\" aria-describedby=\"gallery-1-291\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-291'>\n\t\t\t\tGeorg Rab, Tkacz, 1568; https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/7d\/Fotothek  (domena publiczna)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/003-Produkcja-sukna-XVIII-w..jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/003-Produkcja-sukna-XVIII-w.-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Rycina ukazuj\u0105ca folusznika przy pracy. Obs\u0142uguje dwa drewniane st\u0119pory ubijaj\u0105ce postawy sukna z\u0142o\u017cone we wg\u0142\u0119bieniu st\u0119py. Urz\u0105dzenie wprawiane jest w ruch przez ko\u0142o wodne. Na belce z prawej strony wisz\u0105 cz\u0119\u015bciowo spil\u015bnione sukna. Na pierwszym planie wida\u0107 palenisko z kot\u0142em, pod kt\u00f3rym pali si\u0119 ogie\u0144. Po lewej stronie, obok folusza, ro\u015bnie drzewo o dw\u00f3ch pniach. W tle wida\u0107 zarys miejskiej zabudowy.\" aria-describedby=\"gallery-1-202\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-202'>\n\t\t\t\tB.S., Przy produkcji sukna, 1661 r.; https:\/\/www.wikiwand.com\/pl\/Folusz_(maszyna) (domena publiczna) \n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n<\/p>\r\n<p>W epoce stanis\u0142awowskiej coraz cz\u0119stszym zjawiskiem sta\u0142o si\u0119 \u0142\u0105czenie dzia\u0142alno\u015bci kupieckiej z przyjmowaniem w bran\u017cy w\u0142\u00f3kienniczej roli nak\u0142adc\u00f3w, zlecaj\u0105cych produkcj\u0119 rzemie\u015blnikom. \u017bydzi z Leszna jako jedni z pierwszych w Polsce, ju\u017c od 1747 roku, oddawali we\u0142n\u0119 miejscowym sukiennikom, a wytwarzane przez nich materia\u0142y sprzedawali w portach ba\u0142tyckich i na wschodnich rynkach dawnej Rzeczypospolitej. Ich domen\u0105 sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce przemys\u0142 konfekcyjny. W 1790 roku 62 \u017cydowskich kupc\u00f3w zajmowa\u0142o si\u0119 hurtowym handlem wyrobami manufakturowymi, a 200 utrzymywa\u0142o si\u0119 z po\u015brednictwa. W tym samym czasie w Lesznie odnotowano tylko 1 po\u015brednika chrze\u015bcijanina.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<figure id=\"attachment_292\" aria-describedby=\"caption-attachment-292\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-292\" src=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth-300x222.jpg\" alt=\"Rycina przedstawia wn\u0119trze warsztatu sukienniczego. Przy dw\u00f3ch krosnach siedz\u0105 tkacze. Trzeci m\u0119\u017cczyzna, z lask\u0105 za\u0142o\u017con\u0105 na rami\u0119, stoi w drzwiach i przygl\u0105da si\u0119 ich pracy. O krosno z prawej strony opiera si\u0119 kot pr\u00f3buj\u0105cy z\u0142apa\u0107 cz\u00f3\u0142enko tkackie. Na pod\u0142odze stoi ko\u0142owrotek i szpularz z nawini\u0119t\u0105 nici\u0105. Obok le\u017c\u0105 roz\u0142o\u017cone ksi\u0105\u017cki. \u015awiat\u0142o do pomieszczenia wpada przez kwadratowe okno z lewej strony. Na \u015bcianie wisz\u0105 przyklejone instrukcje i og\u0142oszenia.\" width=\"300\" height=\"222\" srcset=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth-300x222.jpg 300w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth-768x567.jpg 768w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth-400x296.jpg 400w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth-800x591.jpg 800w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/W-Hogarth.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-292\" class=\"wp-caption-text\">William Hogarth, W warsztacie sukienniczym, XVIII w.; https:\/\/picclick.co.uk\/Thomas-Cook-after-W-Hogarth (domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1793 roku handlem i obrotem pieni\u0119\u017cnym zajmowa\u0142o si\u0119 328 leszczy\u0144skich \u017byd\u00f3w, a w 1798 roku a\u017c 16% mieszka\u0144c\u00f3w wyznania moj\u017ceszowego utrzymywa\u0142o si\u0119 z prowadzenia wi\u0119kszych przedsi\u0119biorstw handlowych. Na pocz\u0105tku XIX wieku przynajmniej 11 prowadzi\u0142o handel z Rosj\u0105, inny specjalizowali si\u0119 w kontaktach ze \u015al\u0105skiem i z Brandenburgi\u0105. Kolejni zorganizowali na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 przemys\u0142 dziewiarski. W 1805 roku \u017cydowscy nak\u0142adcy z Leszna zatrudniali oko\u0142o 400 \u017byd\u00f3wek w przemy\u015ble koronkarskim. Po wprowadzeniu w 1823 roku zakazu importu do Kr\u00f3lestwa Polskiego towar\u00f3w przemys\u0142owych z Prus i wybuchu wojny celnej, wielu przedsi\u0119biorc\u00f3w \u2013 w obliczu kryzysu jaki nast\u0105pi\u0142 w produkcji sukienniczej \u2013 przenios\u0142o si\u0119 na tereny w\u0142\u0105czone do Rosji.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W miar\u0119 rozwoju przemys\u0142u tak\u017ce w Lesznie \u017bydzi w\u0142\u0105czyli si\u0119 proces industrializacji miasta. Pocz\u0105tkowo zak\u0142adali mniejsze przedsi\u0119biorstwa, zajmuj\u0105ce si\u0119 produkcj\u0105 wyrob\u00f3w tytoniowych, waty, szczotek i p\u0119dzli lub przetw\u00f3rstwem drewna. Zak\u0142ady nale\u017c\u0105ce do Simona Josepha Schmucklera, Lippmana Scheyera i Josepha Druckera dzia\u0142a\u0142y ju\u017c w latach 40. i 50 XIX wieku. W tym samym okresie powsta\u0142a fabryka cukierk\u00f3w Josepha Liebenaua i fabryka kie\u0142bas Mendla K\u00f6llna, czynna do lat 80. tego stulecia. Na prze\u0142omie lat 50. i 60. XIX wieku bracia Rudolph i Isidor Moll za\u0142o\u017cyli fabryk\u0119 sztucznych win, utrzymuj\u0105c\u0105 szerokie kontakty handlowe, a oko\u0142o 1867 roku powsta\u0142a fabryka waty S\u00fcsskinda Sternberga.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<figure id=\"attachment_204\" aria-describedby=\"caption-attachment-204\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-204 size-medium\" src=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha-300x192.jpg\" alt=\"Widok na zabudowania fabryki pomp przy ulicy Gabriela Narutowicza. Z prawej strony pi\u0119trowe budynki fabryczne o ceglanych elewacjach. W g\u0142\u0119bi stalowa wie\u017ca probiercza i komin kot\u0142owni. Po lewej stronie stoi trzykondygnacyjna willa w\u0142a\u015bcicieli. Teren jest ogrodzony metalowym parkanem z bram\u0105 wjazdow\u0105 i furtkami. W s\u0105siedztwie willi urz\u0105dzono niewielki ogr\u00f3d obsadzony krzewami i drzewami.\" width=\"300\" height=\"192\" srcset=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha-300x192.jpg 300w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha-768x491.jpg 768w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha-400x256.jpg 400w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha-800x511.jpg 800w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/005-Fabryka-Pomp-Philippa-Hannacha.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-204\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka pomp Philippa Hannacha, po 1920 r.; https:\/\/fotopolska.eu\/1345715 (domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1868 roku leszczy\u0144ski kupiec Philipp Hannach za\u0142o\u017cy\u0142 fabryk\u0119 pomp, tworz\u0105c najbardziej rozbudowany zesp\u00f3\u0142 przemys\u0142owy w mie\u015bcie. Firma by\u0142a jednym z najnowocze\u015bniejszych przedsi\u0119biorstw tego typu w pa\u0144stwie pruskim. Obok produkcji pomp i sikawek stra\u017cackich wykonywano w niej instalacje wodoci\u0105gowe i odgromowe oraz stalowe mosty drogowe, zajmuj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie ich monta\u017cem. Fabryka zatrudnia\u0142a oko\u0142o 100 pracownik\u00f3w, a jej towary eksportowane by\u0142y na wielu rynk\u00f3w europejskich. Tradycj\u0119 zak\u0142adu od 1950 roku kontynuuje Leszczy\u0144ska Fabryka Pomp.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<figure id=\"attachment_205\" aria-describedby=\"caption-attachment-205\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-205 size-medium\" src=\"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915-300x191.jpg\" alt=\"Fragment zabudowy ulicy Skarbowej. Na pierwszym planie po lewej stronie stoi budynek fabryki odzie\u017cowej i domu handlowego Abrahama Wolffa Goldschmidta. Budynek jest otynkowany, trzykondygnacyjny, z boniowan\u0105 elewacj\u0105. Przed wej\u015bciem do fabryki stoi troje dzieci. W g\u0142\u0119bi wida\u0107 gmach Banku Rzeszy. W prawym g\u00f3rnym naro\u017cniku poczt\u00f3wki umieszczono nadruk w j\u0119zyku niemieckim: Leszno w Pozna\u0144skiem, ulica Banku Rzeszy (Lissa i. P., Reichbankstrasse).\" width=\"300\" height=\"191\" srcset=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915-300x191.jpg 300w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915-768x489.jpg 768w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915-400x255.jpg 400w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915-800x509.jpg 800w, https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/006-MLH_4245-Fabryka-A.-Goldschmidta-1915.jpg 900w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-205\" class=\"wp-caption-text\">Fabryka Abrahama Wolffa Goldschmidta, 1915 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 4245<\/figcaption><\/figure>\r\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W latach 70. XIX wieku istnia\u0142a w Lesznie fabryka cygar Heymanna Pascha i fabryka szczotek Carla Bergmanna, a w latach 80. powsta\u0142a specjalizuj\u0105ca si\u0119 w produkcji akcesori\u00f3w szewskich fabryka obuwia Juliusa Wolfa Herrnstadta. W 1889 roku zarejestrowano fabryk\u0119 odzie\u017cy m\u0119skiej i ch\u0142opi\u0119cej Abrahama Wolfa Goldschmidta, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 1841 roku. Od 1907 roku zak\u0142ad mie\u015bci\u0142 si\u0119 w nowym, wielokondygnacyjnym gmachu zbudowanym przy ulicy Skarbowej. W okresie mi\u0119dzywojennym obiekt funkcjonowa\u0142 pod nazw\u0105: A.W. Goldschmdt, Fabryka Odzie\u017cy M\u0119skiej i Dzieci\u0119cej Sk\u0142ad Sukna i Towar\u00f3w Tekstylnych, Hurtowania Leszno. W Rynku i przy g\u0142\u00f3wnych ulicach dzia\u0142a\u0142y liczne przedsi\u0119biorstwa handlowe, nale\u017c\u0105ce do \u017cydowskich w\u0142a\u015bcicieli.<\/p>\r\n<div id='gallery-2' class='gallery galleryid-47 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/007-MLH_3905-Sklep-Isidora-Kanna-przed-1900.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/007-MLH_3905-Sklep-Isidora-Kanna-przed-1900-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Fragment zabudowy rynku \u2013 widok na pierzej\u0119 wschodni\u0105. Dwie barokowe kamienice posiadaj\u0105 charakterystyczne podcienia. Na elewacjach budynk\u00f3w umieszczono szyldy z nazwiskami w\u0142a\u015bcicieli, mi\u0119dzy innymi z nazwiskiem Isidora Kanna prowadz\u0105cego sk\u0142ad porcelany (trzecia kamienica od lewej strony). W naro\u017cniku po prawej stronie widoczna wie\u017ca ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jana. Pod wizerunkiem nadruki w j\u0119zyku niemieckim: Pozdrowienia z Leszna; Rynek, widok na dawn\u0105 zabudow\u0119 (Gruss aus Lissa i. P.; Marktplatz, \u00c4ltere Ansicht).\" aria-describedby=\"gallery-2-206\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-206'>\n\t\t\t\tOtto Fenske, Rynek w Lesznie, 1900 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 3905\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/008-MLH_4500-Sklep-Eliasa-Leipzigera-1904.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/008-MLH_4500-Sklep-Eliasa-Leipzigera-1904-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Uj\u0119cie przedstawia po\u0142udniow\u0105 pierzej\u0119 rynku. Na poczt\u00f3wce widoczna jest zwarta zabudowa kamienic pochodz\u0105cych z XVIII i XIX wieku. Na elewacjach umieszczono szyldy sklep\u00f3w i zak\u0142ad\u00f3w rzemie\u015blniczych. Nad wej\u015bciem do najwy\u017cszego budynku znajduje si\u0119 reklama wydawcy poczt\u00f3wki Samusa Breslauera. Na s\u0105siednich kamienicach widoczne s\u0105 szyldy sklep\u00f3w: S\u00e4chsisches Engros Lager nale\u017c\u0105cego do Emmy Cohn i sklepu z konfekcj\u0105 Eliasa Leipzigera. Pod wizerunkiem nadruki w j\u0119zyku niemieckim: Leszno w Pozna\u0144skiem; Rynek, strona po\u0142udniowa (Lissa i. P.; Markt, S\u00fcdseite).\" aria-describedby=\"gallery-2-207\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-207'>\n\t\t\t\tSamus Breslauer, Rynek w Lesznie, 1904 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 4500\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/009-MLH_4392-Rynek-ok.-1905.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/009-MLH_4392-Rynek-ok.-1905-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Uj\u0119cie przedstawia zachodni\u0105 i cz\u0119\u015bciowo p\u00f3\u0142nocn\u0105 pierzej\u0119 rynku. Plac wype\u0142niony jest kramami i stoiskami, przy kt\u00f3rych wida\u0107 sprzedawc\u00f3w i ich klient\u00f3w. Na elewacjach kamienic znajduj\u0105 si\u0119 reklamy przedsi\u0119biorstw handlowych. Od lewej strony: sklep I. Dresdnera, sk\u0142ad artyku\u0142\u00f3w we\u0142nianych Wolffa Metisa, sklep z kapeluszami i wyrobami futrzarskimi Bernharda Ksinskiego, sklep Julius Hamburger i sklep z wyrobami tytoniowymi Adolfa Picka. Pod wizerunkiem nadruki w j\u0119zyku niemieckim: Pozdrowienia z Leszna w Pozna\u0144skiem; Rynek (Gruss aus Lissa i. P.; Marktplatz).\" aria-describedby=\"gallery-2-208\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-208'>\n\t\t\t\tRynek w Lesznie, oko\u0142o 1905 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 4392\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/010-MLH_2019-Sklep-Meyera-Ohnsteina-przed-1915.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/010-MLH_2019-Sklep-Meyera-Ohnsteina-przed-1915-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok dw\u00f3ch przyrynkowych kamienic po\u0142o\u017conych przy pierzei wschodniej. Budynek naro\u017cny z prawej strony posiada charakterystyczne podcienia. S\u0105siedni, trzykondygnacyjny (z lewej strony), zwie\u0144czony jest attyk\u0105. Na elewacjach kamienic znajduj\u0105 si\u0119 reklamy sklep\u00f3w i restauracji, mi\u0119dzy innymi sk\u0142adu z konfekcj\u0105 Meyera Ohnsteina. Pod wizerunkiem napis w j\u0119zyku niemieckim: Ostatni murowany dom z podcieniami w Pozna\u0144skiem, Rynek 28. Zbudowany przed wielkim po\u017carem w 1790 r. (Das letzte Steinlaubenhaus i. Posener Lande, Markt 29. Erbaut vor dem gro\u00dfen Brande von 1790).\" aria-describedby=\"gallery-2-209\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-209'>\n\t\t\t\tRynek w Lesznie \u2013 fragment pierzei wschodniej, przed 1915 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 2019\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/011-MLH_1291-Rynek-ok.-1915.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/011-MLH_1291-Rynek-ok.-1915-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Uj\u0119cie przedstawia zachodni\u0105 pierzej\u0119 rynku. Plac wype\u0142niony jest kramami i stoiskami, przy kt\u00f3rych wida\u0107 sprzedawc\u00f3w i rzesz\u0119 klient\u00f3w. Na elewacjach kamienic znajduj\u0105 si\u0119 reklamy przedsi\u0119biorstw handlowych. Od lewej strony sklepy nale\u017c\u0105ce do \u017cydowskich przedsi\u0119biorc\u00f3w: Emanuela Kocha \u2013 sk\u0142ad po\u015bcieli i konfekcji damskiej, Theodora Freundlicha \u2013 szk\u0142o, porcelana i sprz\u0119ty kuchenne, Wolffa Metisa \u2013 wyroby we\u0142niane, Johanny Schreiber - pasmanteria, Adolpha Picka \u2013 wyroby tytoniowe i Bernharda Ksinskiego \u2013 sk\u0142ad kapeluszy. Przy g\u00f3rnej kraw\u0119dzi nadruk w j\u0119zyku niemieckim: Leszno w Pozna\u0144skiem; Rynek, strona zachodnia (Lissa i. P.; Markt, Westseite).\" aria-describedby=\"gallery-2-210\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-210'>\n\t\t\t\tRynek w Lesznie, oko\u0142o 1915 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 1291\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/012-MLH_1290-Rynek-przed-1915.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/012-MLH_1290-Rynek-przed-1915-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Uj\u0119cie przedstawia fragment p\u00f3\u0142nocnej i wschodniej pierzei rynku. Plac rynkowy wybrukowany jest polnymi kamieniami. Na elewacjach kamienic znajduj\u0105 si\u0119 reklamy przedsi\u0119biorstw handlowych. Przy pierzei p\u00f3\u0142nocnej od lewej strony sklepy nale\u017c\u0105ce do \u017cydowskich kupc\u00f3w: sk\u0142ad wyrob\u00f3w \u017celaznych Juliusa i Falka Hamburger\u00f3w, magazyn garderoby Wermuth i Nemann nale\u017c\u0105cy do C\u00e4sara Goldschmidta, sklep z artyku\u0142ami \u017celaznymi Salomona Manheima i sk\u0142ad obuwia Juliusa Wolffa Herrnstadta. Na dalszym planie ulica Wolno\u015bci.\" aria-describedby=\"gallery-2-211\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-211'>\n\t\t\t\tOskar Eulitz, Rynek w Lesznie, przed 1915 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 1290\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/013-198-MLH_1356-Zaklad-fotograficzny-Samusa-Breslauera-ok.-1916.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/013-198-MLH_1356-Zaklad-fotograficzny-Samusa-Breslauera-ok.-1916-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok ulicy S\u0142owia\u0144skiej od strony zachodniej. Z lewej strony pi\u0119trowa kamienica przykryta dwuspadowym dachem. Na jej elewacjach znajduj\u0105 si\u0119 liczne reklamy, mi\u0119dzy innymi pracowni fotograficznej Samusa Breslauera. Na \u015bcianie szczytowej umieszczono gablot\u0119 z fotografiami. Fasady kolejnych kamienic bogato dekorowane. Na chodnikach i po ulicy przemieszczaj\u0105 si\u0119 liczni przechodnie. W oddali wida\u0107 wie\u017c\u0119 ratusza. Przy g\u00f3rnej kraw\u0119dzi poczt\u00f3wki nadruk w j\u0119zyku niemieckim: Leszno \u2013 ulica Cesarza Wilhelma (Lissa \u2013 Kaiser Wilhelm-Stra\u00dfe).\" aria-describedby=\"gallery-2-212\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-212'>\n\t\t\t\tH.M.L., Ulica S\u0142owia\u0144ska, oko\u0142o 1916 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 1356\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/014-MLH_1997-Drogeria-Arthura-Marcusa-przed-1918.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/014-MLH_1997-Drogeria-Arthura-Marcusa-przed-1918-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Widok ulicy S\u0142owia\u0144skiej od strony wschodniej. Na poczt\u00f3wce przedstawiono ci\u0105g kamienic w kierunku skrzy\u017cowania z Alejami Zygmunta Krasi\u0144skiego. Pierwszy budynek z prawej strony z witryn\u0105 i szyldem perfumerii, drogerii i sk\u0142adu artyku\u0142\u00f3w fotograficznych Artura Marcusa. W oddali widoczny gmach Urz\u0119du Pocztowego. Na chodniku znajduj\u0105 si\u0119 liczni przechodnie. W lewym g\u00f3rnym rogu nadruk w j\u0119zyku niemieckim: Leszno w Pozna\u0144skiem ulica cesarza Wilhelma (Lissa i. P. Kaiser Wilhelmstrasse). Poni\u017cej stempel z napisem: LESZNO (Woj. Pozn.) ulica Dworcowa.\" aria-describedby=\"gallery-2-213\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-213'>\n\t\t\t\tUlica S\u0142owia\u0144ska, przed 1918 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 1997\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rozw\u00f3j gminy \u017cydowskiej w Lesznie w XVII wieku spowodowa\u0142 wzrost znaczenia \u017cydowskich kupc\u00f3w w po\u015brednictwie i eksporcie towar\u00f3w. W\u0142a\u015bciciele miasta swoje plany rozbudowy grodu zwi\u0105zali mi\u0119dzy innymi z o\u017cywieniem handlu krajowego i zagranicznego. Dzi\u0119ki korzystnym przywilejom dla \u017byd\u00f3w, Leszno szybko sta\u0142o si\u0119 najwi\u0119kszym obok Poznania centrum handlowym w Wielkopolsce. Po trudnym okresie wojen ze Szwecj\u0105, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":210,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-47","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","has-thumbnail"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":325,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/47\/revisions\/325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=47"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=47"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}