{"id":39,"date":"2021-09-15T13:43:50","date_gmt":"2021-09-15T11:43:50","guid":{"rendered":"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=39"},"modified":"2022-04-28T13:11:01","modified_gmt":"2022-04-28T11:11:01","slug":"nagrobki-macewy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=39","title":{"rendered":"Nagrobki – macewy"},"content":{"rendered":"\r\n

Zwyczaj oznaczania miejsca spoczynku zmar\u0142ych i ustawiania na nich kamieni si\u0119ga czas\u00f3w staro\u017cytnych. W \u015bredniowieczu \u017bydzi zacz\u0119li traktowa\u0107 kamienne nagrobki jako wyraz czci dla bliskich, kt\u00f3rzy przeszli do wieczno\u015bci. Obecnie wystawienie nagrobka w pierwsz\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci traktowane jest jako nakaz religijny.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Liczba \u017cydowskich p\u0142yt nagrobnych stoj\u0105cych w przesz\u0142o\u015bci na \u017cydowskim cmentarzu w Lesznie jest trudna do oszacowania. By\u0142o ich na pewno kilka tysi\u0119cy, ale w latach 90. XX wieku odnaleziono niewiele ponad 350, w wi\u0119kszo\u015bci zniszczonych i zachowanych tylko we fragmentach.<\/p>\r\n

\"Fragment<\/a>
Consuelo Rutz, Cmentarz \u017cydowski w Lesznie, 1938 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLFa 3559\/68<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Poza tradycyjnymi macewami w formie pionowych p\u0142yt wype\u0142nionych tekstem inskrypcyjnym, na cmentarzu wyst\u0119powa\u0142y tak\u017ce tumby \u2013 pokryte bogat\u0105 dekoracj\u0105 nagrobki poziome, przypominaj\u0105ce sarkofagi. W XIX wieku pojawi\u0142y si\u0119 nagrobki w kszta\u0142cie z\u0142amanych kolumn, obelisk\u00f3w i pni drzew, a teksty inskrypcyjne coraz cz\u0119\u015bciej by\u0142y dwuj\u0119zyczne, hebrajskie i niemieckie.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Najstarszy nagrobek opisany w wydanej w 1904 roku monografii po\u015bwi\u0119conej historii leszczy\u0144skich \u017byd\u00f3w, pochodzi\u0142 z drugiej po\u0142owy XVII wieku i upami\u0119tnia\u0142 zmar\u0142\u0105 w 1667 roku G\u00fctel, c\u00f3rk\u0119 asesora rabinackiego Natana.<\/p>\r\n

\"Fragment<\/a>
Dariusz Czwojdrak, Fragment macewy, 1995 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. A 269\/65<\/figcaption><\/figure>\r\n

Kolejne czci\u0142y pami\u0119\u0107 kantora Benjamina, syna Jeruchama, zmar\u0142ego 1 wrze\u015bnia 1710 roku oraz Mosesa syna Tobiasza, zmar\u0142ego 3 maja 1721 roku. Najstarszy odnaleziony przez pracownik\u00f3w Muzeum Okr\u0119gowego w Lesznie fragment macewy datowany jest na 1700 rok, a liczba p\u0142yt nagrobnych pochodz\u0105cych z XVIII wieku wynosi 29 sztuk. Pozosta\u0142e – 322 sztuki \u2013 to nagrobki z XIX i dw\u00f3ch pierwszych dekad XX wieku. W 2019 roku trzy kolejne fragmenty zosta\u0142y z\u0142o\u017cone na terenie lapidarium przy ko\u015bciele \u015bw. Krzy\u017ca.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\"Macewa<\/a>
Dariusz Czwojdrak, P\u0142yta nagrobna Gitel \u017cony Mosesa, 1994 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. A 217\/28<\/figcaption><\/figure>\r\n

Hebrajsk\u0105 inskrypcj\u0119 nagrobn\u0105 rozpoczyna formu\u0142a pogrzebowa: \u201etu zosta\u0142 pochowany\u201d lub \u201etu spoczywa\u201d. Zazwyczaj wyst\u0119puje jako skr\u00f3t hebrajskich liter \u05e4”\u05e0<\/strong>, a na grobach kobiet \u05e4”\u05d8\u00a0<\/strong>\u2013 \u201etu ukryta\u201d. Po wst\u0119pie, b\u0119d\u0105cym najcz\u0119\u015bciej biblijnym cytatem lub nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 do\u0144 sentencj\u0105, w tek\u015bcie pojawiaj\u0105 si\u0119 pe\u0142ne powagi epitety, wychwalaj\u0105ce zmar\u0142ego. Wymieniane s\u0105 wszystkie godno\u015bci i urz\u0119dy, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0142 za \u017cycia. Tytu\u0142y bardzo cz\u0119sto podawane s\u0105 w postaci skr\u00f3t\u00f3w, np. \u05de\u05d5\u05d4\u05e8\u05e8<\/strong> \u201enasz nauczyciel i mistrz\u201d, pierwotnie odnosz\u0105cy si\u0119 do rabina lub uczonego.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\"Fragment<\/a>
Dariusz Czwojdrak, P\u0142yta nagrobna Radesch Jareslaw, 1994 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. A 217\/30<\/figcaption><\/figure>\r\n

Na tradycyjnych nagrobkach nie spotyka si\u0119 nazwisk. To\u017csamo\u015b\u0107 zmar\u0142ego okre\u015blano przywo\u0142uj\u0105c imi\u0119 ojca, np.: Dow Baer syn Hirscha Joela lub Jette c\u00f3rka Abrahama. Nazwiska, na leszczy\u0144skich macewach pojawi\u0142y si\u0119 wraz z wprowadzeniem niemieckoj\u0119zycznych inskrypcji, a wi\u0119c w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Data \u015bmierci: dzie\u0144 miesi\u0105ca (cz\u0119sto dzie\u0144 tygodnia), miesi\u0105c i rok, podawana jest wed\u0142ug \u017cydowskiego kalendarza, liczonego od stworzenia \u015bwiata: zmar\u0142(a) 23 Kislew (5)601, czyli 18 grudnia 1840 roku. Ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 inskrypcji stanowi formu\u0142a ko\u0144cowa, dotycz\u0105ca \u015bmierci i \u017cycia po\u015bmiertnego, zapisywana w formie skr\u00f3tu: \u05ea\u05e0\u05e6\u05d1\u05d4<\/strong> \u2013 \u201eNiech jego (jej) dusza b\u0119dzie w\u0142\u0105czona w wieniec \u017cycia wiecznego\u201d.<\/p>\r\n

\"Fragment<\/a>
Dariusz Czwojdrak, P\u0142yta nagrobna Chwalisz Redisz, 1994 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. A 217\/32<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na wielu macewach umieszczano symboliczne przedstawienia \u2013 wizerunki zwierz\u0105t, ro\u015blin i przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re odnoszono do zwyczajowych wierze\u0144, imion os\u00f3b zmar\u0142ych, ich statusu spo\u0142ecznego, cech charakteru, wykonywanego zawodu lub pe\u0142nionych funkcji. Do najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych nale\u017c\u0105 d\u0142onie w ge\u015bcie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa \u2013 symbol potomk\u00f3w Aarona, pierwszego arcykap\u0142ana, misa i dzban na wod\u0119 \u2013 oznaczaj\u0105ce groby lewit\u00f3w, potomk\u00f3w rodu Lewiego oraz gwiazda Dawida \u2013 symbol ca\u0142ego Izraela. Ponadto tablice Dekalogu \u2013 znak przymierza z Bogiem, Zwoje Tory lub ksi\u0119gi \u2013 symbol uczono\u015bci i umi\u0142owania Prawa, lew \u2013 symbol przynale\u017cno\u015bci do narodu wybranego, jele\u0144 \u2013 symbol d\u0105\u017cenia ku Bogu, go\u0142\u0105b \u2013 symbol duszy, z\u0142amane drzewo lub kwiat \u2013 symbol przedwcze\u015bnie przerwanego \u017cycia.<\/p>\r\n