{"id":33,"date":"2021-09-18T10:39:56","date_gmt":"2021-09-18T08:39:56","guid":{"rendered":"http:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=33"},"modified":"2022-05-10T13:55:38","modified_gmt":"2022-05-10T11:55:38","slug":"synagoga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zydziwlesznie.muzeumleszno.pl\/?p=33","title":{"rendered":"Synagoga"},"content":{"rendered":"\r\n
\"Fragment<\/a>
Johann Baptista Paravicini, Synagoga w Lesznie, przed 1767 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. B.4698<\/figcaption><\/figure>\r\n

Synagoga, usytuowana w centralnym punkcie dawnej dzielnicy \u017cydowskiej \u2013 przy obecnej ulicy Gabriela Narutowicza 31 \u2013 uwa\u017cana jest za jedn\u0105 z najwi\u0119kszych i najstarszych w Wielkopolsce. Pierwsz\u0105 synagog\u0119 w Lesznie wzniesiono oko\u0142o 1626 roku. By\u0142 to zapewne budynek drewniany, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142 podczas po\u017caru miasta w 1656 roku. Obiekt p\u0142on\u0105\u0142 jeszcze kilkakrotnie: w 1707, 1767 i 1790 roku.<\/p>\r\n

\"Budynek<\/a>
Synagoga w Lesznie, przed 1904 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. A 551<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\"Widok<\/a>
MR&C, Synagoga w Lesznie, 1912 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. A 107\/1<\/figcaption><\/figure>\r\n

Prace zwi\u0105zane z odbudow\u0105 synagogi po ostatnim po\u017carze trwa\u0142y do 1799 roku. Wzniesiona na bazie starych fundament\u00f3w, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce starych mur\u00f3w jednoprzestrzenna b\u00f3\u017cnica, otrzyma\u0142a klasycystyczny wystr\u00f3j. Po raz kolejny przebudowano j\u0105 i ponownie po\u015bwi\u0119cono w 1867 roku. Zmianie uleg\u0142o rozplanowanie wn\u0119trza \u2013 przesuni\u0119to bim\u0119 (podwy\u017cszenie do odczytywania Tory), z centrum sali bli\u017cej szafy o\u0142tarzowej oraz dobudowano po\u0142udniowy aneks, mieszcz\u0105cy dodatkowy przedsionek i wej\u015bcie do sali modlitw.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\"Archiwalna<\/a>
Wn\u0119trze synagogi w Lesznie, 1912 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. A 107\/2<\/figcaption><\/figure>\r\n

W 1903 roku gmina \u017cydowska zleci\u0142a wykonanie nowego projektu synagogi. Do jego realizacji nie dosz\u0142o, ale w 1904 roku przygotowano jeszcze dwa projekty, opracowane przez pochodz\u0105cych z Wroc\u0142awia architekt\u00f3w Richarda i Paula Ehrlich\u00f3w. Efektem prac prowadzonych w latach 1904-1905, by\u0142o dobudowanie do starszego korpusu \u015bwi\u0105tyni cz\u0119\u015bci wschodniej z wysok\u0105 wie\u017c\u0105, zamkni\u0119t\u0105 charakterystycznym, cebulastym he\u0142mem. Zlikwidowano wszystkie aneksy, z wyj\u0105tkiem najstarszego zachodniego i asymetrycznie rozplanowane wej\u015bcia. Zmianie uleg\u0142 wewn\u0119trzny uk\u0142ad synagogi, podporz\u0105dkowany obecnie jednej, g\u0142\u00f3wnej osi. Wprowadzono jednopoziomow\u0105 empor\u0119 dla kobiet \u2013 obiegaj\u0105c\u0105 wszystkie \u015bciany poza wschodni\u0105, zaj\u0119t\u0105 przez du\u017c\u0105 arkad\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 korpus z wie\u017c\u0105. Przy wschodniej \u015bcianie umieszczono podwy\u017cszon\u0105 bim\u0119 \u2013 m\u00f3wnic\u0119, za kt\u00f3r\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 szafa o\u0142tarzowa \u2013 arka ze zwojami Tory, a nad ni\u0105 empora organowa. Na wcze\u015bniejsze sklepienie z 1889 roku na\u0142o\u017cono nowe, g\u0142\u0119bsze sklepienie pozorne.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\"Miejsc\u00f3wka<\/a>
Karta roczna, 1909 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLH 5023<\/figcaption><\/figure>\r\n

Przebudowa synagogi kosztowa\u0142a 125.000 marek. Wyposa\u017cono j\u0105 w nowe klatki schodowe, centralne ogrzewanie, wentylacj\u0119 z ozdobnymi wywietrznikami, nowoczesne organy \u015bwidnickiej firmy Schlag & S\u00f6hne i w amfiteatralnie ustawione siedziska na emporach dla kobiet. \u015aciany i arkad\u0119 ozdobiono dekoracj\u0105 ro\u015blinn\u0105. Monumentalna wie\u017ca, uj\u0119ta dwoma ni\u017cszymi aneksami, zosta\u0142a wewn\u0105trz podzielona \u017celbetowymi stropami na trzy kondygnacje. Urz\u0105dzono w niej pok\u00f3j dla rabin\u00f3w i tak zwan\u0105 synagog\u0119 tygodniow\u0105. Na szczycie o\u015bmiopo\u0142aciowego he\u0142mu umieszczono kul\u0119 i gwiazd\u0119 Dawida.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nowy wystr\u00f3j synagogi, \u0142\u0105cz\u0105cy historyczne elementy klasycznego baroku z secesyjn\u0105 dekoracj\u0105 i elementami orientalnymi, podkre\u015bla\u0142y wielowiekowe tradycje \u017cydowskiej obecno\u015bci w Lesznie, ale te\u017c nowoczesne podej\u015bcie do judaizmu.<\/p>\r\n