<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tW kolejnych wiekach sta\u0142 si\u0119 on podstaw\u0105 normuj\u0105c\u0105 prawne po\u0142o\u017cenie \u017byd\u00f3w w ca\u0142ej Polsce. Gwarantowa\u0142 im wolno\u015b\u0107 osobist\u0105, swobod\u0119 wyznania, osobne s\u0105downictwo oraz wolno\u015b\u0107 podr\u00f3\u017cowania i handlu.<\/p>\r\n Historia \u017byd\u00f3w w Lesznie si\u0119ga pierwszej po\u0142owy XVI wieku. Najstarsze informacje potwierdzaj\u0105ce ich obecno\u015b\u0107 w przedlokacyjnej w\u00f3wczas miejscowo\u015bci, pochodz\u0105 z 1507 i 1534 roku. Oficjalne pozwolenie na osiedlenie si\u0119 w mie\u015bcie uzyskali po 1598 roku, od \u00f3wczesnych w\u0142a\u015bcicieli: Andrzeja Lesz\u00adczy\u0144skiego i jego \u017cony Zofii z Opali\u0144skich.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W 1626 roku Rafa\u0142 VII i Bogus\u0142aw Leszczy\u0144scy wydali przywilej, potwierdzaj\u0105cy warunki osiedlenia si\u0119 \u017byd\u00f3w w Lesznie i ich uprawnienia gospodarcze. Na jego mocy \u017bydzi otrzymali do zasiedlenia odr\u0119bn\u0105 dzielnic\u0119 \u2013 na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d od rynku \u2013 oraz pozwolenie na budow\u0119 synagogi i za\u0142o\u017cenie cmentarza. W przywileju z 6 maja 1628 roku Leszczy\u0144scy okre\u015blili uprawnienia i obowi\u0105zki \u017byd\u00f3w, reguluj\u0105c stosunki pomi\u0119dzy w\u0142a\u015bcicie\u00adlami grodu, w\u0142adzami miejskimi i wyznawcami religii moj\u017ceszowej. Na czele gminy stali w\u00f3wczas: Izrael Glaser, \u0141azarz z \u0141\u0119czycy i Moj\u017cesz Aaron. Informacje dotycz\u0105ce \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce w przywilejach dla leszczy\u0144skich ku\u015bnierzy z 1604 roku i krawc\u00f3w z 1636 roku oraz w dokumentach i aktach s\u0105dowych z 1617, 1631 i 1633 roku.<\/p>\r\n Szybki rozw\u00f3j gminy \u017cydowskiej sprawi\u0142, \u017ce ju\u017c pod koniec XVII wieku zaliczano j\u0105 do najbardziej licz\u0105cych si\u0119 w Rzeczypospolitej. Miejscowi \u017bydzi wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 na polu dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej i religijnej. Szerokie kon\u00adtakty handlowe si\u0119ga\u0142y Rosji, Turcji i Persji. W XVIII wieku kupcy z Leszna dominowali na najwa\u017c\u00adniejszych targach \u015brodkowoeuropejskich: w Lipsku, Wroc\u0142awiu, Frankfurcie nad Odr\u0105, Toruniu, Jaros\u0142awiu i Brodach. Wywodz\u0105cy si\u0119 z Leszna uczeni piastowali urz\u0119dy rabin\u00f3w we W\u0142oszech, Anglii, Niderlandach, Niemczech i Francji. Wielk\u0105 s\u0142aw\u0105 cieszy\u0142a si\u0119 leszczy\u0144ska jesziwa \u2013 wy\u017csza szko\u0142a religijna, przyci\u0105gaj\u0105ca student\u00f3w z ca\u0142ej Polski, Prus, Czech i Moraw. W mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142o wielu wybitnych nauczycieli, m.in. Efraim Redisch, Abraham Lissa, Dawid Tewle i Akiba Eger.<\/p>\r\n W XVIII wieku leszczy\u0144scy \u017bydzi przej\u0119li zwierzchnictwo nad ziemstwem wielkopolskim, rywalizuj\u0105c z najwi\u0119kszymi w\u00f3wczas gminami w Poznaniu, Kaliszu i Krotoszynie.<\/p>\r\n W latach 1714-1764 przedstawiciele miejscowej wsp\u00f3lnoty reprezentowali wielkopolskich \u017byd\u00f3w na posiedzeniach Sejmu Czterech Ziem (Waad Arba Aracot), najwy\u017cszego \u017cydowskiego organu w\u0142adzy w Polsce. Wyst\u0119powali r\u00f3wnie\u017c jako rozjemcy w najwa\u017cniejszych \u017cydowskich sporach teologicznych, toczonych w Europie \u015arodkowej, m.in. o herezj\u0119 zwolennik\u00f3w pseudoproroka Sabbataja Cwi i o reform\u0119 szkolnictwa.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n Upadek Rzeczypospolitej u schy\u0142ku XVIII wieku i w\u0142\u0105czenie Wielkopolski do Prus, spowodowa\u0142y zachwianie si\u0119 dotychczasowych podstaw \u017cycia \u017byd\u00f3w w Lesznie. Odmienne warunki polityczne i gospodarcze oraz post\u0119puj\u0105cy odp\u0142yw ludno\u015bci, zw\u0142aszcza w drugiej po\u0142owie XIX wieku, zdecydowa\u0142y o spadku pozycji i znaczenia gminy.<\/p>\r\n \u017bydzi nadal jednak odgrywali wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w ekonomicznym \u017cyciu miasta, zasiadali w miejskich w\u0142adzach i anga\u017cowali si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 lokalnych organizacji spo\u0142ecznych i kulturalnych. Za\u0142o\u017cone przez nich zak\u0142ady przemys\u0142owe: fabryka pomp Philippa Hannach, fabryka obuwia Juliusa Wolfa Herrnstadta, wytw\u00f3rnia sztucznych win braci Rudolfa i Isidora Moll\u00f3w, czy fabryka gotowej odzie\u017cy Abrahama Wolfa Goldschmidta, zaliczane by\u0142y do najwi\u0119kszych w regionie. \u017bydowskie banki i domy handlowe posiada\u0142y siedziby w centralnych punktach miasta, a przebudowana w 1905 roku synagoga \u015bwiadczy\u0142a o trwaj\u0105cej nieprzerwanie od XVI wieku obecno\u015bci \u017byd\u00f3w w mie\u015bcie. W 1817 roku w Lesznie mieszka\u0142o 3644 \u017byd\u00f3w, w 1871 roku \u2013 1889, w 1905 roku \u2013 997, a w 1920 roku \u2013 505.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n W okresie II Rzeczypospolitej liczba \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Leszna nie przekracza\u0142a 200 os\u00f3b. Jeszcze w latach 20. XX wieku miasto opu\u015bcili niemal wszyscy cz\u0142onkowie leszczy\u0144skiej gminy. Na ich miejsce przybyli \u017bydzi z Centralnej i Wschodniej Polski \u2013 z by\u0142ych zabor\u00f3w rosyjskiego i austro-w\u0119gierskiego.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Dawnego potencja\u0142u nie zdo\u0142ano ju\u017c odbudowa\u0107, a kryzys gospodarczy i nasilenie si\u0119 postaw antysemickich pog\u0142\u0119bi\u0142y tylko i tak trudn\u0105 sytuacj\u0119 wyznawc\u00f3w judaizmu. Nieliczne \u017cydowskie zak\u0142ady handlowe i rzemie\u015blnicze stanowi\u0142y niewielk\u0105 konkurencj\u0119, a podupadaj\u0105ca gmina, od 1932 roku obejmuj\u0105ca swoim zasi\u0119giem cztery powiaty (leszczy\u0144ski, ko\u015bcia\u0144ski, gosty\u0144ski i rawicki), mia\u0142a trudno\u015bci z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb swoich cz\u0142onk\u00f3w. Kantorzy i rze\u017anicy rytualni mieszkali jedynie w Lesznie i Bojanowie, a rabina okazjonalnie sprowadzano z Poznania. Na czele ostatniego Zarz\u0105du Gmin \u017bydowskich w Lesznie sta\u0142 spedytor Henryk Rosenblum.<\/p>\r\n Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej niemieckie w\u0142adze, w grudniu 1939 roku, deportowa\u0142y mieszkaj\u0105cych w Lesznie \u017byd\u00f3w do Generalnego Gubernatorstwa. Wywieziono ich do Tomaszowa Mazowieckiego, Soko\u0142owa Podlaskiego i miejscowo\u015bci Sarnaki, w powiecie \u0142osickim. Losy wi\u0119kszo\u015bci z nich s\u0105 nieznane. Lata okupacji prze\u017cyli tylko nieliczni: Henryk Rosenblum z \u017con\u0105, siostry Diamant, Bruno Pachter, Samuel Gr\u00fcnbaum, Masza Glicenstein, Ruth Frymermann, Efraim Sternberg, Sura Grossmann z c\u00f3rk\u0105 R\u00f3\u017c\u0105, bracia Erich i Egon Hoffmannowie oraz ich matka Malwina z domu Fleischer, wdowa po wiceprezesie leszczy\u0144skiego S\u0105du Okr\u0119gowego. Pozostali zgin\u0119li w gettach i obozach zag\u0142ady.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<\/a><\/a><\/a><\/a><\/a><\/a><\/a><\/a><\/a>